मध्यपूर्व तनावबीच अङ्कारामा नाटो शिखर सम्मेलन, रक्षा खर्च र युक्रेन युद्ध मुख्य एजेन्डा

चितवन, २४ आषाढ । मध्यपूर्वमा बढ्दो सैन्य तनाव र इरानविरुद्ध अमेरिकाले गरेको सैन्य कारबाहीका बीच नाटो सदस्य राष्ट्रका नेताहरू टर्कीको अङ्कारामा शिखर सम्मेलनका लागि भेला भएका छन्। सम्मेलनमा रक्षा खर्च वृद्धि, गठबन्धनप्रतिको प्रतिबद्धता, युक्रेन युद्ध र मध्यपूर्वको पछिल्लो सुरक्षा अवस्थाबारे गहन छलफल भइरहेको छ।

सम्मेलनअघि नाटो महासचिव मार्क रुटेले अमेरिकाको नाटोप्रतिको प्रतिबद्धता यथावत् रहेको उल्लेख गर्दै युरोपेली सदस्य राष्ट्र र क्यानाडाले पनि रक्षा खर्च बढाएर आफ्नो दायित्व पूरा गर्नुपर्ने बताए। उनका अनुसार यही विषय अमेरिकी प्रशासनको प्रमुख प्राथमिकतामध्ये एक हो।

यसपटकको सम्मेलनमा मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था विशेष चासोको विषय बनेको छ। हर्मुज जलसन्धिमा जहाजमाथि भएको आक्रमणपछि अमेरिकाले इरानविरुद्ध व्यापक सैन्य कारबाही गरेसँगै क्षेत्रीय तनाव थप चर्किएको छ।

अङ्कारा पुगेपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगनसँगको सम्बन्धको प्रशंसा गरे। तर उनले इरान संकटका बेला केही नाटो सदस्य राष्ट्रले अपेक्षित साथ नदिएको भन्दै असन्तुष्टि पनि व्यक्त गरे।

७७ वर्ष पुरानो नाटो गठबन्धनमा ट्रम्पले सदस्य राष्ट्रहरूलाई रक्षा खर्च बढाउन निरन्तर दबाब दिइरहेका बेला यो सम्मेलन आयोजना भएको हो। नाटोका अनुसार युरोपेली सदस्य राष्ट्रहरूको रक्षा खर्च सन् २०२६ मा ११ प्रतिशतले बढेर ६३४ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष ५७१ अर्ब डलर थियो।

ट्रम्पसँगको मतभेद कम गर्ने प्रयासस्वरूप सदस्य राष्ट्रहरूले अर्बौं डलर बराबरका नयाँ हतियार खरिद सम्झौताहरू सार्वजनिक गरेका छन्। महासचिव रुटेले यसलाई सहयोगी राष्ट्रहरूले आफ्नो सुरक्षा क्षमता थप सुदृढ बनाउँदै गएको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

यसैबीच ट्रम्पले ग्रिनल्यान्ड अमेरिकाको नियन्त्रणमा हुनुपर्ने आफ्नो पुरानो धारणा पुनः दोहोर्‍याए। त्यसको जवाफमा डेनमार्ककी प्रधानमन्त्री मेट्टे फ्रेडरिक्सनले ग्रिनल्यान्ड बिक्रीका लागि नभएको स्पष्ट पारिन्।

युक्रेन युद्ध पनि सम्मेलनको प्रमुख एजेन्डामध्ये एक बनेको छ। ट्रम्पले युद्धरत दुवै पक्ष वार्तामार्फत समाधान खोज्न इच्छुक रहेको विश्वास व्यक्त गर्दै युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग भेटवार्ता गर्ने र त्यसपछि रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग पुनः संवाद गर्ने योजना रहेको बताए।

युरोपेली राष्ट्रहरू र क्यानाडाले सन् २०२६ र २०२७ मा युक्रेनलाई वार्षिक ७० अर्ब युरो बराबरको सैन्य सहायता उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता पनि दोहोर्‍याएका छन्।

सम्मेलनकै क्रममा ट्रम्पले सिरियाका राष्ट्रपति अहमद अल–सारासँग पनि भेट गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। गृहयुद्धपछि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध पुनःस्थापित गर्ने प्रयासमा रहेको सिरियाका लागि यो भेटलाई निकै महत्त्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ।